Afty w jamie ustnej: co możesz zrobić w domu i kiedy iść do lekarza

Afty, czyli nawracające aftowe zapalenie jamy ustnej, mają postać powierzchownych, bolesnych owrzodzeń po wewnętrznej stronie warg i policzków, na języku, dziąsłach lub podniebieniu. Nie są opryszczką: afty zwykle nie są zakaźne, natomiast zmiany opryszczkowe częściej pojawiają się na wargach lub wokół ust i są związane z wirusem opryszczki pospolitej.

Pojedyncza afta może pojawić się po drobnym, niezauważonym urazie błony śluzowej, w okresie stresu albo po kontakcie z drażniącym jedzeniem. Domowa pielęgnacja może poprawić komfort, ale nie zastępuje diagnostyki, jeśli owrzodzenia często nawracają lub długo się nie goją.

Kiedy zgłosić się do lekarza

Typowa afta zwykle znika w ciągu jednego–dwóch tygodni. Umów wizytę u dentysty lub lekarza, jeśli owrzodzenie utrzymuje się dłużej niż dwa–trzy tygodnie, często powraca, jest duże albo towarzyszą mu gorączka, wyraźne zmęczenie, powiększenie węzłów chłonnych lub ogólne pogorszenie samopoczucia.

Nawracające afty mogą czasami współwystępować z niedoborem żelaza, folianów, witamin z grupy B lub cynku, a także z innymi stanami, w tym celiakią i nieswoistymi zapalnymi chorobami jelit. Nie przyjmuj samodzielnie dużych dawek suplementów zamiast wykonania odpowiednich badań.

Delikatna pielęgnacja podczas zaostrzenia

Usuń czynniki drażniące

• Tymczasowo ogranicz kwaśne produkty i napoje, takie jak cytrusy, ananas czy pomidory, a także inne produkty nasilające pieczenie.
• Zrezygnuj z chipsów, orzechów, sucharków i innego twardego lub ostrego jedzenia, które może dodatkowo zranić błonę śluzową.
• Wybieraj miękkie, niezbyt gorące potrawy i pij odpowiednią ilość płynów.

Zadbaj o łagodną higienę

Myj zęby szczoteczką z miękkim włosiem, nie naciskając bolesnego miejsca. Jeśli po użyciu pasty pojawia się pieczenie albo afty zaczęły występować częściej, możesz omówić z lekarzem lub dentystą próbę pasty bez laurylosiarczanu sodu (SLS). Taka zmiana nie pomaga każdemu, dlatego obserwuj własną reakcję.

Płukanie słoną wodą

Ciepła płukanka z soli może tymczasowo zmniejszyć dyskomfort. Użyj słabego roztworu, przepłucz usta i wypluj płyn; nie połykaj go. Jeśli płukanie szczypie lub nasila podrażnienie, przerwij je.

Dieta a nawracające afty

Przy częstych zaostrzeniach pomocne może być prowadzenie przez kilka tygodni prostego dziennika. Zapisuj spożywane produkty, stres, urazy błony śluzowej i stosowane środki higieniczne. Ułatwia to zauważenie indywidualnych zależności. Nie eliminuj od razu wielu produktów bez wyraźnej przyczyny, ponieważ może to pogorszyć jakość diety.

W niektórych publikacjach nawracające afty wiąże się z niedoborem żelaza, folianów, witamin B1, B2, B6 i B12 oraz cynku. Lekarz może zdecydować, czy potrzebne są badania, na przykład morfologia krwi, oznaczenie ferrytyny, folianów lub witaminy B12. Suplementy najlepiej dobierać po potwierdzeniu niedoboru, z uwzględnieniem przyjmowanych leków i innych chorób.

Suplementy i preparaty miejscowe: ważne zastrzeżenia

Jako środki pomocnicze źródło omawia DGL, czyli ekstrakt z lukrecji pozbawiony glicyryzyny, aloes, miód manuka oraz witaminę B12. Dane dotyczące tych metod są ograniczone i nie oznaczają, że dany produkt będzie odpowiedni dla każdego ani że zastąpi leczenie przyczyny.

• DGL. To forma lukrecji, z której usunięto glicyryzynę. Nawet ten wariant warto skonsultować ze specjalistą w ciąży, przy chorobach przewlekłych i podczas przyjmowania leków.
• Aloes. Stosuj wyłącznie produkt przeznaczony do użycia w jamie ustnej i przestrzegaj instrukcji na opakowaniu. Nie nakładaj na błonę śluzową przypadkowych żeli kosmetycznych.
• Miód. U niektórych osób może podrażniać błonę śluzową i nie jest odpowiedni dla dzieci poniżej pierwszego roku życia. Przy cukrzycy uwzględnij zawartość cukrów.
• Witamina B12. Ma szczególne znaczenie przy potwierdzonym niedoborze lub czynnikach ryzyka jego wystąpienia. Samodzielne stosowanie dużych dawek nie musi przynieść korzyści.

Wybierając produkty uzupełniające dietę, możesz zapoznać się z kategoriami witaminy B12, żelaza i cynku. Zakup suplementu nie zastępuje jednak konsultacji ani badań laboratoryjnych, jeśli są wskazane.

Krótki plan działania

1. Sprawdź, jak długo utrzymuje się owrzodzenie i czy występują objawy alarmowe.
2. Wybieraj miękkie potrawy i unikaj tego, co kwaśne, ostre lub chrupiące.
3. Kontynuuj delikatne szczotkowanie zębów i w razie potrzeby wypróbuj łagodne płukanie.
4. Jeśli afty nawracają, omów z lekarzem dietę, leki, higienę jamy ustnej i ewentualne badania.

Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. W przypadku długo utrzymujących się, dużych lub często nawracających owrzodzeń skonsultuj się z lekarzem albo dentystą.

Zobacz kategorie witamin i minerałów

Materiał opracowano na podstawie wskazanego źródła informacyjnego; decyzje dotyczące zdrowia należy podejmować wspólnie z lekarzem. iHerb